สาเหตุของอาการเวียนศีรษะ
1.Donald Macrae (1960) รายงานผู้ป่วยในคลินิกประสาท 7,723 คน มาด้วยอาการเวียนร้อยละ 6 ซึ่งในจำนวนนี้เป็นสาเหตุจากจิตใจราวร้อยละ 25
ตารางที่ 1 แสดงร้อยละของโรคที่เป็นสาเหตุ
ทำให้เกิดอาการเวียนศีรษะจำนวนผู้ป่วย 100 ราย แต่มีอาการซ้ำซ้อน บางรายมีสาเหตุมากกว่า 1 อย่างจำนวนร้อยละ (ในวงเล็บ)คำนวณตามสาเหตุหลักที่เป็นเหตุนำ
1. ไม่ทราบสาเหตุ 30–50 8(8) 83(49) 154(36.7)
2. โรคหู Meniere’s disease 35–60 4(4) 11(6.5) 71(16.9)
ซิฟิลิส 11(6.5) 18(4.3)
Vestibular Schwannoma 9(5.3) 2(0.5)
Benign paroxysmal positional 16(16) 8(4.7) 93(22.1)
vertigo
Vestibular neuronitis 3(3)
Other peripheral vestibulopathy 10(14)
Central vestibulopathy 10(10)
การสูญเสียประสาทการรับฟัง 4(2.3) 41(9.8)
3. รอยโรคที่กระดูกต้นคอ 7(4.1)
4. การบาดเจ็บที่ศีรษะ 6(3.5) 3(0.7)
5. สารที่เป็นพิษต่อประสาทหู 5(2.9) 2(0.5)
6. รอยโรคในระบบประสาทกลาง 10–15 6(3.5) 20(4.8)
7. โรคทางหัวใจและหลอดเลือด 5–25
8. โรคทางจิตใจ 12–25
9. Migraine 1(1)
10. Psychiatric disorder 16(40)
11. Presyncope 6(11)
12. Dysequilibrium 2(17)
13. Hyperventilation (3)
14. Multicausal 13(13)
15. อื่น ๆ 10(18) 9(11.7) 16(3.8)
2.Castar พบสาเหตุทางจิตใจถึงร้อยละ 50 โดยเฉพาะคนไข้ที่อายุมากกว่า 40 ปี และเกี่ยวข้องกับภาวะหมดประจำเดือนถึงร้อยละ 20
3.Aavtaa (1961) อาการเวียนศีรษะที่หาสาเหตุไม่พบมีถึงร้อยละ 50 แม้จะตรวจติดตามการรักษาถึง 6 ปีแล้วก็ตามจากการรวบรวมการศึกษาวิจัยหลายฉบับพบว่า ในผู้ป่วยคนหนึ่งอาจมีสาเหตุของอาการเวียนได้มากกว่าหนึ่งอย่าง ซึ่งอาจประมาณได้ดัง ในตารางที่ 1
ตารางที่ 2 แสดงตำแหน่งของโรคและพยาธิกำเนิดที่เป็นสาเหตุทำให้เกิดอาการเวียนศีรษะ
ตำแหน่งของโรค* พยาธิกำเนิด*
1. หูชั้นนอก การอุดตัน การอักเสบ การติดเชื้อ
2. หูชั้นกลาง ภยันตราย ความผิดปกติมาแต่กำเนิด
3. หูชั้นใน ขาดเลือด ขาดออกซิเจน
4. ระบบประสาท โรคทางเมตาบอลิก ยา และสารพิษ
5. ระบบอื่น ๆ เนื้องอก
- หัวใจและหลอดเลือด อาการลมชัก อาการไมเกรน
- ระบบเลือด ร่างกายอ่อนแอ ขาดการออกกำลังกาย
- กระดูกต้นคอผิดปกติ ปัญหาครอบครัว ปัญหาเศรษฐกิจและสังคม
6. ทางจิตใจ นอนไม่หลับ
ตำแหน่งของโรค และพยาธิกำเนิด อาจจัดวางไม่ตรงแถวเดียวกัน โปรดดูคำอธิบายในบทความประกอบ
ตารางที่ 2 แสดงตำแหน่งของโรคและพยาธิกำเนิดที่เป็นสาเหตุทำให้เกิดอาการเวียนศีรษะ โดยที่พยาธิกำเนิดบางชนิดอาจเกิดที่ตำแหน่งของโรคตำแหน่งใดก็ได้ เช่น การติดเชื้อในหูชั้นนอก กลางหรือใน หรือในระบบประสาทก็อาจทำให้เกิดอาการเวียนศีรษะได้เช่นกัน หรือตำแหน่งของโรคอาจมีพยาธิกำเนิดได้หลายชนิด เช่น หูชั้นในอาจทำให้เวียนได้จาก ภยันตราย การขาดออกซิเจน ขาดเลือด ยา สารพิษ เป็นต้นอาการเมารถเมาเรือ (Motion sickness)
อาการเมารถเมาเรือ เป็น physiologic dizziness ที่เกิดในคนปกติเมื่อมีการกระตุ้นจากการเคลื่อนไหวศีรษะ (motion) การกลอกตากลับไปกลับมานาน ๆ ทั้งในทิศทางและแนวโค้ง (linear & angular direction) โดยเฉพาะการเคลื่อนไหวในแนวหลายระนาบ(multiplanar) จะมีอาการมากที่สุดหากได้รับการกระตุ้นเป็นเวลานานพอหรือในคนที่ไว เช่น การนั่งรถหรือเรือที่มีการแกว่งไกวมาก
ผู้ป่วยมักจะมีอาการของระบบประสาทอัตโนมัติเป็นอาการนำ เช่น เหงื่อออก ใจสั่น น้ำลายมาก คลื่นไส้อาเจียน กระเพาะอาหารไม่ทำงาน อาหารไม่ย่อย เบื่ออาหาร หายใจเร็ว (hyperventilation)ความไว (susceptibility) ของแต่ละคนไม่เท่ากัน อาจเกิดการปรับตัว (adaptation) ได้ในบางรายเด็กทารกจะไม่ค่อยเป็น และไม่มีลักษณะใดจะทำนายได้ว่าใครจะเมาหรือไม่เมารถ การตรวจระบบการทรงตัวก็ให้ผลไม่ต่างกันนอกจากคนที่มีความผิดปกติตั้งแต่กำเนิด
การป้องกัน นั่งเรือให้ยืนบนดาดฟ้าแล้วมองไปไกลที่ขอบฟ้าหรือชายฝั่ง นั่งรถตอนหน้าสุดมองตรงไกล
การรักษา Scopoderm TTS เป็นยา Scopolamine ชนิดแปะผิวหนังออกฤทธิ์เร็วภายใน 15 นาที และมีฤทธิ์อยู่นาน 72 ชั่วโมง ช่วยป้องกันอาการอาเจียนได้ดีมีผลข้างเคียงในเรื่องปากแห้ง ท้องผูก ใจสั่น มือสั่น หรือ การใช้ยา dimenhydrinate ชนิดรับประทาน 1 เม็ด ก่อนออกเดินทาง 30 นาที
ข้อมูลจาก รองศาสตราจารย์ นายแพทย์จันทร์ชัย เจรียงประเสริฐ ภาควิชาโสต ศอ นาสิกวิทยา โรงพยาบาลรามาธิบดี.
นายแพทย์สุรพงศ์ อำพันวงษ์