คำถาม : มีการสั่งจ่ายยา Domperidone กับหญิงมีครรภ์ ระยะ 3 เดือนแรก ที่มีอาการแพ้ท้อง เภสัชกร ค้นหาข้อมูลดูแล้วไม่มีข้อห้ามใช้ หรือให้ใช้ได้ จึงอยากทราบว่า ใช้ได้หรือไม่
ผู้ถาม : เภสัชกรโรงพยาบาลชุมชน
วัตถุประสงค์การถาม : ใช้ประโยชน์ในการปฏิบัติงาน
คำตอบ
ยา Domperidone จัดอยู่ใน Australian Drug Evaluation Committee’s (ADEC) Category B2 หมายถึง ยาที่มีการใช้ในหญิงตั้งครรภ์ในจำนวนจำกัด จากการศึกษาในมนุษย์ไม่พบว่า มีการเพิ่มขึ้นของความถี่ในการเกิด malformation หรือ harmful effects ใดๆ ต่อทารกในครรภ์ และจากการศึกษาในสัตว์ทดลอง ยังมีข้อมูลไม่เพียงพอ แต่จากข้อมูลที่มีอยู่แสดงให้เห็นว่า ไม่มีข้อมูลที่แสดงถึงการเพิ่มการเกิด fetal damage
จากข้อห้ามใช้ และข้อมูลการใช้ยาในหญิงตั้งครรภ์ของยา Domperidone แนะนำให้หลีกเลี่ยงการใช้ยาในหญิงตั้งครรภ์ และเนื่องจากยังไม่มีข้อมูลยืนยันถึงความปลอดภัยจากการใช้ยาจึงไม่แนะนำให้ใช้ในหญิงตั้งครรภ์
มีการศึกษาถึง toxic ของยา Domperidone พบว่า ไม่เกิด teratogenic effects ใน Wistar rats แต่ถ้าให้ยาในขนาดที่เป็นพิษจะพบ embryotoxic effect และอีกการศึกษาใน New Zealand white rabbits แสดงให้เห็นว่าไม่พบ embryotoxic หรือ teratogenic effects ที่ใช้ขนาดยา 1.25 mg/kg IV แต่อย่างไรก็ตามขนาดยาที่สูงๆ (10-40 mg/kg) จะมีผลเพิ่มการตายของทารกในครรภ์เพียงเล็กน้อย
สำหรับยาที่ใช้ในการรักษาอาการคลื่นไส้ อาเจียนของหญิงตั้งครรภ์ที่มีอายุครรภ์ระหว่าง 6-16 สัปดาห์ มีการแนะนำให้ใช้ oral Dimenhydrinate ขนาด 50-100 mg ทุก 4 hr หรือ
Doxylamine 12.5 mg ทุก 4 hr
ซึ่งทั้ง Dimenhydrinate และ Doxylamine จัดอยู่ใน U.S.Food and Drug Administration’s Pregnancy Category B หมายถึง จากการศึกษาในหญิงตั้งครรภ์ไม่พบความเสี่ยงต่อทารกในไตรมาสแรก และอาจจะพบ fetal harm เพียงเล็กน้อย และยังอยู่ใน Australian Drug Evaluation Committee’s (ADEC) Category A หมายถึง ยาที่มีการใช้ในหญิงตั้งครรภ์เป็นจำนวนมาก และได้มีการสำรวจแล้วว่าไม่พบ การเพิ่มขึ้นของความถี่ในการเกิด malformations หรือ harmful effects ใดๆ ต่อทารกในครรภ์
นอกจากนี้ยังมีการใช้พวกวิตามินบี 6 (Pyridoxine) ในการรักษาอาการคลื่นไส้ อาเจียนที่เกิดในระยะตั้งครรภ์ ซึ่งผลในการรักษานี้มิได้เกี่ยวข้องกับฤทธิ์ของยาในแง่ที่เป็นวิตามิน โดยทั่วๆ ไปมักจะใช้ร่วมกับยาอื่นในการรักษาอาการตั้งครรภ์ ที่นิยมใช้กันแพร่หลายได้แก่ ดีเบนดอกซ์ (Debendoxâ) ขนาดของวิตามินบี 6 ที่ใช้คือ 10-50 mg/day
เอกสารอ้างอิง :
1.Dollery SC, et al. Therapeutic drugs. 1st ed. London: William Clowes Limited; 1991: 202-204.
2.Fauci AS, et al. Harrison’s principles of internal medicine. 14th ed. New York: R.R. Domelley and Sons,Inc; 1998: 28.
3.วราวุธ สุมาวงค์. คู่มือการฝากครรภ์ และการคลอด. พิมพ์ครั้งที่ 8. กรุงเทพฯ: คณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล: 131.
4.กำพล ศรีวัฒนกุล. ยาที่ใช้ในภาวะคลื่นไส้ อาเจียน และเวียนศีรษะ. ใน: กำพล ศรีวัฒนกุล. คู่มือการใช้ยาฉบับสมบูรณ์. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเพทฯ: บริษัท เมดาร์ท; 2532: 213.