ยาแต่ละประเภทมีวันหมดอายุดังนั้นยาที่เก็บไว้ในตู้ยาระยะเวลานานๆ ยานั้นอาจเสื่อมคุณภาพได้ ดังนั้นเพื่อป้องกันการใช้ยาที่เสื่อมคุณภาพ เราควรรู้จักวิธีสังเกตก่อนที่จะใช้ยาว่าควรจะใช้หรือไม่ ซึ่งวิธีการสังเกตยาเสื่อมสภาพสามารถทำได้โดย
- ดูลักษณะทางกายภาพของยาที่เปลี่ยนแปลงไปจากเดิม เช่น สีซีดจางลง หรือกลิ่นผิดปกติ ซึ่งยาแต่ละประเภทจะมีรายละเอียดที่แตกต่างกันไป ได้แก่
1.1 ยาเม็ด สังเกตว่า เม็ดยาจะแตกร่วน สีเปลี่ยนไป มีจุดด่าง มีผงเกาะตามผิว ความมันวาวหายไป ขึ้นรา ในกรณียาเม็ดเคลือบน้ำตาล เม็ดยาอาจเยิ้มเหนียว มีกลิ่นหืน กลิ่นผิดไปจากเดิม
1.2 ยาแคปซูล สังเกตว่าแคปซูลจะบวม พองออก หรือจับกัน ผงยาในแคปซูลเปลี่ยนสี
1.3 ยาน้ำแขวนตะกอน สังเกตว่าตะกอนจะจับกันเป็นก้อน เกาะติดกันแน่น เขย่าแล้วไม่กระจายตัวดังเดิม มีความเข้มข้น กลิ่น สี หรือรสเปลี่ยนไป
1.4 ยาน้ำใส สังเกตว่ามีลักษณะขุ่น เกิดตะกอน ผงตัวยาละลายไม่หมด มีความเข้มข้น กลิ่น สี หรือรสเปลี่ยนไป
1.5 ยาขี้ผึ้งและครีม สังเกตว่าเนื้อยาแข็งหรืออ่อนกว่าเดิม เนื้อไม่เรียบ เนื้อยาแห้งแยกชั้น
" นอกจากนี้ยาบางชนิดจำเป็นต้องเก็บรักษาอยู่ในอุณหภูมิต่ำเพื่อป้องกันการเสื่อมสภาพของยาก่อนกำหนด เช่น ยาหยอดตาบางชนิดควรเก็บไว้ในตู้เย็นช่องธรรมดา ส่วนยาหยอดตาหลังเปิดใช้แล้วไม่ควรเก็บนานเกิน 1 เดือน "
2. ดูจากฉลากที่ระบุถึงวันหมดอายุของยา (Expired date, Exp.Date) เมื่อถึงวันหมดอายุ แม้ว่าลักษณะทางกายภาพของยาจะยังไม่เปลี่ยนแปลง ก็ไม่ควรที่จะใช้ เพราะการที่ลักษณะทาง-กายภาพของยาไม่เปลี่ยนแปลง ไม่ได้หมายความว่าคุณภาพของยาจะยังคงเดิม ในบางกรณีอาจมีอันตรายถึงแก่ชีวิต
3. ดูจากฉลากที่ระบุถึงวันผลิต (Manufacturing date , Manu Date) ในกรณีที่ไม่ระบุวันหมดอายุ ควรดูวันที่ผลิตแทน ยาที่ผลิตมาแล้วเกินกว่า 5 ปี จะถือว่าหมดอายุและไม่ควรนำมาใช้ในทุกกรณี (แต่ยาหลายประเภทอาจมีช่วงเสื่อมสภาพเร็วกว่านี้ เช่น ยาหยอดตา หลังเปิดใช้แล้ว ไม่ควรเก็บนานเกิน 1 เดือน)
4. สังเกตจากคุณสมบัติของยา ยาบางประเภทมีลักษณะการใช้ที่เฉพาะ เช่น ยาเม็ดฟู่ ซึ่งปกติเมื่อละลายน้ำ จะเกิดฟองฟู่อย่างชัดเจน หากยาที่เราใช้ไม่เกิดฟองฟู่ตามที่ควรจะเป็น ให้สงสัยไว้ก่อนว่ายาเสื่อมคุณภาพ
ยานั้นมีคุณอนันต์เมื่อใช้อย่างถูกต้อง แต่ยาก็มีโทษมหันต์หากใช้อย่างไม่ถูกต้อง หากท่านสงสัยหรือไม่เข้าใจเรื่องใด "อย่าลืมปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรเท่านั้น"
เรียบเรียงโดย ภก.วินัย พากเพียรกิจ ศูนย์ข้อมูลยา (Drug Information Service)
ให้คำปรึกษาการใช้ยา โทร.02-6671480 E-mail: [email protected]