การใช้ยาอย่างถูกต้อง

ขณะรับยาจากเภสัชกร ผู้ป่วยหรือผู้ดูแลผู้ป่วยควรฟังคำแนะนำ
การใช้ยาของเภสัชกรอย่างตั้งใจ และซักถามเมื่อมีข้อสงสัย ข้อมูลที่ควรทราบก่อนใช้ยามีดังต่อไปนี้

1. ชื่อยา ทั้งชื่อการค้าและชื่อสามัญทางยา เช่น Tylenol เป็นชื่อการค้า ชื่อสามัญทางยาคือ Paracetamol หรือ Acetaminophen
2. ความแรง หมายถึง ปริมาณของตัวยาต่อหนึ่งเม็ด หรือ แคปซูล หมายรวมถึงความเข้มข้นในกรณีของยาน้ำ เช่น Tylenol 500 mg ความแรงของยาก็คือ 500 mg นั่นเอง หากเป็น Tylenol Drops 80 mg/ 0.8 ml ความแรงของยาก็คือ มีตัวยา 80 mg ในปริมาตรยา 0.8 ml หรือ 10 mg/0.1 ml
3. ข้อบ่งใช้หรือสรรพคุณของยา ตัวอย่างเช่น Tylenol (Paracetamol) ใช้สำหรับลดไข้ แก้ปวด ยาบางอย่างมีสรรพคุณมากกว่า 1 สรรพคุณขึ้นกับภาวะโรคของผู้ป่วย ในโรคหนึ่งอาจใช้เพื่อรักษาอาการหนึ่ง แต่เมื่อนำยาไปใช้ในผู้ป่วยโรคอื่นอาจจะใช้สำหรับวัตถุประสงค์อื่น ตัวอย่างเช่น ยา Prednisolone เป็นยาในกลุ่ม Steroid สรรพคุณหลักคือแก้แพ้ ลดอาการอักเสบ ในกรณีที่ผู้ป่วยมีอาการอักเสบ ก็จะใช้เพื่อลดการอักเสบ แต่ถ้ายานี้ถูกสั่งใช้ในผู้ป่วยที่เป็น autoimmune disease หรือแพ้ภูมิต้านทานร่างกายของตัวเอง ยานี้ก็จะมีวัตถุประสงค์เพื่อกดภูมิต้านทานที่หลั่งออกมามากเกินไปของผู้ป่วย เป็นต้น
4. ขนาดของยาแต่ละมื้อ เช่น รับประทานครั้งละ 1 เม็ด รับประทานครั้งละ ½ ช้อนชา
5. วิธีการใช้ยา เช่น ต้องรับประทานหรือใช้วันละกี่ครั้ง ก่อนหรือหลังอาหารนานเท่าใด ยาบางอย่างถูกรบกวนการดูดซึมโดยอาหาร จึงต้องให้รับประทานตอนท้องว่าง ยาบางอย่างระคายเคืองกระเพาะ (หรือภาษาชาวบ้านเรียกว่ากัดกระเพาะ) จึงต้องรีบรับประทานตอนกระเพาะยังมีอาหารอยู่ ก็คือตอนหลังอาหารทันทีนั่นเอง แต่ถ้าอาหารไม่มีผลกับการดูดซึมของยาหรือยาไม่ระคายกระเพาะ ทั่วไปก็จะให้รับประทานตอนไหนก็ได้ ถ้ากลัวจะลืมก็มักจะให้รับประทานหลังอาหารสัก 15-30 นาที
6. ข้อควรระวังพิเศษสำหรับยาแต่ละชนิด เช่น ยาบางชนิดห้ามรับประทานพร้อมนม ยาลดกรด หรือธาตุเหล็ก เพราะจะถูกรบกวนการดูดซึมทำให้ปริมาณยาที่เข้าสู่กระแสเลือดลดลงจนไม่ได้ผลในการรักษา ยาบางอย่างมีอาการข้างเคียงทำให้ง่วง ดังนั้นเมื่อรับประทานยาแล้วจึงไม่ควรขับรถ ควบคุมเครื่องจักรต่าง ๆ เป็นต้น
7. ข้อมูลการเก็บรักษายา หากยาใดที่ต้องเก็บรักษาในสภาวะพิเศษ เภสัชกรจะแจ้งให้ผู้ป่วยทราบและระบุไว้บนฉลากด้วย เช่น เก็บในตู้เย็น ช่องปกติหรือเก็บในตู้เย็นช่องแช่แข็ง เก็บในที่แสงส่องไม่ถึง รวมทั้งข้อห้ามด้วยเช่นกัน เช่นห้ามเก็บในตู้เย็น เป็นต้น
8. อาการข้างเคียง/อาการไม่พึงประสงค์จากยา และวิธีการปฏิบัติตัวเพื่อป้องกันและแก้ไข ยาทุกตัวมีอาการข้างเคียงเพียงแต่จะมากหรือจะน้อยเท่านั้น เภสัชกรจะแจ้งให้ทราบถึงอาการข้างเคียงของยาที่สำคัญและเกิดได้บ่อย เช่น ง่วงนอน ให้หลีกเลี่ยงการขับรถ ระคายเคืองกระเพาะ ต้องรับประทานหลังอาหารทันที ห้ามรับประทานยาตอนท้องว่าง คลื่นไส้อาเจียน แก้ได้โดยการรับประทานยาหลังอาหารทันทีเช่นกัน (เฉพาะยาที่ไม่ถูกรบกวนการดูดซึมโดยอาหารเท่านั้น) ฯลฯ
9. เงื่อนไขพิเศษสำหรับยาแต่ละชนิดที่จะทำให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุดในการรักษา เภสัชกรจะเน้นย้ำให้ผู้ป่วยทราบว่ายาใดที่ต้องรับประทานจนหมด (เช่นยาปฏิชีวนะ) ยาใดต้องรับประทานอย่างต่อเนื่อง หากลืมรับประทานยาต้องแก้ไข/จัดการอย่างไร (เช่น ยาคุมกำเนิด)
    

      อย่างไรก็ตาม ในขณะที่เภสัชกรแนะนำ/ให้คำอธิบายการใช้ยาแก่ผู้ป่วยหรือญาติที่เคาน์เตอร์จ่ายยานั้น ผู้ป่วยหรือญาติอาจไม่สะดวกที่จะฟังอย่างมีสมาธิและใช้เวลาในการซักถามข้อข้องใจต่าง ๆ ดังนั้น ก่อนจะรับประทานหรือใช้ยาทุกครั้ง ควรทบทวนข้อความบนฉลากให้เข้าใจ

เรียบเรียงโดย ภญ.ณัฎฐดา อารีเปี่ยม ศูนย์ข้อมูลยา (Drug Information Service)
ให้คำปรึกษาการใช้ยา โทร.02-6671480 E-mail: [email protected]